Γιατί ο Βενιζέλος πρότεινε τον Κεμάλ;

Της Αγγέλικας Σαπουνά

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την πρόσφατη νεοελληνική ιστορία παρουσιάζει η πρόταση απονομής του βραβείου Νόμπελ Ειρήνης στον ιδρυτή του σύγχρονου τουρκικού κράτους, Μουσταφά Κεμάλ Πασά, γνωστότερου και ως Κεμάλ Ατατούρκ, από την ιστορική πολιτική προσωπικότητα της σύγχρονης Ελλάδας, τον Ελευθέριο Βενιζέλο. Τι ακριβώς συνέβη με αυτή την πρόταση; Η συνέχεια είναι συναρπαστική.

kemalNomination

  • Σύμφωνα με τα δημοσιευμένα αρχεία του Ιδρύματος Νόμπελ, το 1934 προτάθηκε για το Νόμπελ Ειρήνης ο Μουσταφά Κεμάλ Πασά. Την πρόταση αναγράφεται πως έκανε κάποιος B. Veniselos, βουλευτής της ελληνικής βουλής. Στο δημοσιευμένο αρχείο της χρονιάς εκείνης, αναφέρεται το εξής, ως προς την αιτιολόγηση της πρότασης: «Ο Κεμάλ ήταν στη μικρή λίστα υποψηφιοτήτων» (σ.σ. στη λίστα των επικρατέστερων υποψηφιοτήτων) «αλλά δεν υπάρχει αιτιολόγηση της πρότασης. Αναμενόταν να γραφεί η αιτιολόγηση αλλά δεν γράφτηκε. Η τουρκική βουλή έδωσε, το 1934, στον Μουσταφά Κεμάλ το όνομα ‘Ατατούρκ’, που σημαίνει ‘ο πατέρας του έθνους’».
  • Καθώς δεν μπορεί να υπάρξει αμφιβολία για την ταυτότητα του προτεινόμενου, αναζητήσαμε περαιτέρω στοιχεία για την ταυτότητα του προτείνοντος. Διαπιστώσαμε, λοιπόν, από τα αρχεία της ελληνικής Βουλής, ότι ο μόνος Έλληνας βουλευτής της περιόδου αυτής με το όνομα Βενιζέλος είναι ο γνωστός Ελευθέριος Βενιζέλος, ο οποίος έχοντας διατελέσει πολλές φορές πρωθυπουργός της χώρας, με τελευταία περίοδο πρωθυπουργίας από το 1928 ως το1932 και από τον Ιανουάριο ως το Μάρτιο του 1933, έχασε τις εκλογές του Μαρτίου του 1933 και εξελέγη απλός βουλευτής της περιφέρειας Πειραιώς και Νήσων.
  • Παράλληλα, ύστερα από αλληλογραφία μας με το Ίδρυμα Νόμπελ, διαπιστώσαμε επίσης ότι το ψηφιοποιημένο αρχείο που έχει δημοσιευθεί έχει προκύψει από αντιγραφή χειρόγραφης καταχώρησης, στην οποία το αρχικό γράμμα του μικρού ονόματος του Βενιζέλου, έχει γραφτεί με καλλιγραφικό χαρακτήρα, άρα εύκολα το «Ε» με το «Β» θα μπορούσαν να έχουν μπερδευτεί από τον αντιγραφέα!

 

epistoliApoNobel

  • Στην ίδια αλληλογραφία, τα αρχεία του Ιδρύματος Νόμπελ επιβεβαιώνουν ότι ο Μουσταφά Κεμάλ όντως προτάθηκε για το Νόμπελ Ειρήνης του 1934. Επισημαίνουν, όμως, ότι αν και θα έπρεπε να έχει φτάσει στην Επιτροπή επιστολή αιτιολόγησης της πρότασης, τέτοια επιστολή δεν έφτασε ποτέ.
  • Στο Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών και Μελετών «Ελευθέριος Βενιζέλος» (Ε.Ι.Ε.Μ. «Ελευθέριος Βενιζέλος»), που εδρεύει στο Μουσείο Μπενάκη στην Αθήνα, υπάρχει αντίγραφο επιστολής του Ελευθερίου Βενιζέλου, ο οποίος, στη γαλλική γλώσσα, με την ιδιότητά του ως Πρωθυπουργού της Ελλάδας το 1930 και απευθυνόμενος στον Πρόεδρο της Επιτροπής του Βραβείου Νόμπελ Ειρήνης, στο Όσλο της Νορβηγίας, προτείνει όντως τον Μουσταφά Κεμάλ Πασά για το Νόμπελ Ειρήνης, ως «στυλοβάτη της ειρήνης» στην «Εγγύς Ανατολή». Παραθέτουμε πλήρη μετάφραση της επιστολής από τα γαλλικά.
  • Όπως φαίνεται στις φωτογραφίες που έχει δημοσιεύσει το Ε.Ι.Ε.Μ. «Ελευθέριος Βενιζέλος», το αντίγραφο της επιστολής που παρατίθεται δεν φέρει αρχική ημερομηνία ούτε χειρόγραφη υπογραφή ή σφραγίδα, προσωπική ή βουλευτική ή πρωθυπουργική, όπως θα ήταν αναμενόμενο.
  • Το Ε.Ι.Ε.Μ. «Ελευθέριος Βενιζέλος» χρονολογεί την επιστολή το 1930, πιθανώς επειδή ο ίδιος ο συντάκτης της επιστολής αναφέρει την εν λόγω ημερομηνία. Το 1930 ο Βενιζέλος και ο Κεμάλ συνυπέγραψαν το ιστορικό Σύμφωνο Φιλίας μεταξύ των δυο χωρών τους, με το οποίο πράγματι σφραγίστηκε η ειρήνη στην περιοχή και έκλεισε τυπικά μια μακραίωνη περίοδος εχθροπραξιών και πολέμων μεταξύ των δυο λαών. Ωστόσο, οι προτάσεις για Νόμπελ Ειρήνης γίνονται, σύμφωνα με τους ισχύοντες κανονισμούς της Επιτροπής Απονομής των Βραβείων, αποκλειστικά μεταξύ του Σεπτεμβρίου της προηγούμενης και της 1ης Φεβρουαρίου της χρονιάς απονομής του βραβείου. Εφόσον το ίδιο ίσχυε και στη δεκαετία του ’30 (και δεν υπάρχουν εις γνώσιν μας ενδείξεις περί του αντιθέτου), η πρόταση για τον Κεμάλ θα πρέπει να εστάλη στην Επιτροπή μεταξύ του Σεπτεμβρίου 1933 και της 1ης Φεβρουαρίου 1934, δηλαδή τρία χρόνια αργότερα από το έτος χρονολόγησης της επιστολής κατά το Ε.Ι.Ε.Μ. «Ελευθέριος Βενιζέλος».

Letter 1

Picture 1 of 3

  • Η αναφορά των αρχείων του Ιδρύματος Νόμπελ στην ανακήρυξη του Κεμάλ ως Ατατούρκ, δεν μπορεί να συνδεθεί με την πρόταση για Νόμπελ, καθώς η ανακήρυξη του Ατατούρκ από την τουρκική βουλή έγινε πολύ αργότερα από την κατάθεση της πρότασης για Νόμπελ, συγκεκριμένα στις 24 Νοεμβρίου 1934.
  • Μεταξύ των άλλων υποψηφιοτήτων για το Νόμπελ Ειρήνης του 1934, ξεχωρίζει, ως μοναδική ελληνική υποψηφιότητα, ο Αλέξανδρος Παπαναστασίου: ιδρυτής της αβασίλευτης δημοκρατίας στη νεότερη Ελλάδα το 1924, πολιτικός επιστήμων και κοινωνιολόγος, δυο φορές πρωθυπουργός της Ελλάδας (1924, 1932), πολλές φορές υπουργός, πολιτικός φίλος και συνεργάτης του Ελευθερίου Βενιζέλου. Ο Α. Παπαναστασίου προτάθηκε για το 1934, από σημαίνοντες έλληνες πολιτικούς και επιστήμονες: τον βουλευτή, ομοϊδεάτη του Αλέξανδρου Παπαναστασίου, Α. Μπακάλμπαση, τον Πρύτανη της Νομικής Αθηνών, Κώστα Τριανταφυλλόπουλο και την ολομέλεια των καθηγητών της Νομικής Αθηνών. Αναφορικά με την αιτιολόγηση της πρότασής τους, τα αρχεία του Ιδρύματος Νόμπελ αναφέρουν τα ακόλουθα: «Ο Παπαναστασίου προτάθηκε για τις προσπάθειές του αναφορικά με την ειρήνη και τη συνεργασία μεταξύ των Βαλκανικών κρατών. Η ιδέα του για μια Βαλκανική Ένωση υιοθετήθηκε από το 7ο Συνέδριο Ειρήνης, στην Αθήνα και τους Δελφούς, το 1929. Το 1930 ο Παπαναστασίου οργάνωσε και προήδρευσε επί της πρώτης Βαλκανικής Διάσκεψης στην Αθήνα και τους Δελφούς. Επίσης, υποστήριξε τον αφοπλισμό, την Κοινωνία των Εθνών και την διακοινοβουλευτική συνεργασία».

Ύστερα από τα παραπάνω και με αρχικό σημείο εκκίνησης την πρόταση του Βενιζέλου για τον Κεμάλ, όπως καταγράφεται στα δημοσιευμένα αρχεία του Ιδρύματος Νόμπελ, προκύπτουν αβίαστα, εκτιμούμε, τα ερωτήματα:

  • Για ποιους λόγους πρότεινε ο Ελευθέριος Βενιζέλος τον Κεμάλ Ατατούρκ για το Νόμπελ Ειρήνης;
  • Γιατί επέλεξε να το κάνει το 1933 και όχι νωρίτερα;
  • Γιατί πρότεινε την υποψηφιότητα αυτή, αδιαμφισβήτητα ισχυρή, όταν στο «τραπέζι» υπήρχε η πρόταση για τον συμπατριώτη και πολιτικό του συνεργάτη, με παραπλήσια επιχειρήματα (ειρήνη στα Βαλκάνια);

Οι απαντήσεις απέχουν πολύ από το να είναι όχι απλώς αυτονόητες, αλλά ούτε καν εύλογες:

  • Εάν στο πρώτο ερώτημα δεχτούμε ως απάντηση τις αιτιάσεις που αναφέρονται στην ανυπόγραφη επιστολή του Ε.Ι.Ε.Μ. «Ελευθέριος Βενιζέλος»,
  • εάν, επίσης, υποθέσουμε ότι ο Ε. Βενιζέλος δεν γνώριζε την υποψηφιότητα του Παπαναστασίου, εικασία θεωρητικά εύλογη –οι υποψηφιότητες για Νόμπελ, σύμφωνα με τον κανονισμό του Ιδρύματος, οφείλουν να είναι μυστικές και να μην δημοσιοποιούνται προ της απονομής– πρακτικά, όμως, αδύναμη, δεδομένης της σχέσης και του λειτουργήματος των δυο ανδρών,

η διερεύνηση του δεύτερου ερωτήματος, «γιατί το 1933», προσκρούει σε … ομίχλες.

Συνοψίζοντας, και από μια πρώτη διερεύνηση της πολιτικής ζωής στην περίοδο 1932 – 1934, μοιάζει κάπως παράταιρη, για έναν πολιτικό με τα προβλήματα του Ελευθερίου Βενιζέλου την περίοδο εκείνη, η πρότασή του υπέρ του Μουσταφά Κεμάλ, ενώ για τους ίδιους λόγους, πολύ πιο εύλογη, αντιθέτως, εμφανίζεται η πρόταση για τον Αλέξανδρο Παπαναστασίου. Το ζήτημα, ωστόσο, χρήζει περαιτέρω ιστορικής διερεύνησης. Το Science Illustrated GR θα επανέλθει επ’ αυτού, μόλις είμαστε σε θέση να παρουσιάσουμε περισσότερα στοιχεία.

© EirMa ΜΕΠΕ  Απαγορεύεται η αντιγραφή και η αναδημοσίευση με οποιονδήποτε τρόπο 
χωρίς την έγγραφη άδεια του εκδότη.
Related posts

Leave your comment

Your Name: (required)

E-Mail: (required)

Website: (not required)

Authorization code from image: (required)


Message: (required)

Send comment